نوع خبر 
 
 
پیشبرد طرح ملی اکتشاف عناصر نادر خاکی در فاز اکتشاف و فرآوری
همزمان با اجرای فاز اکتشاف عناصر نادر خاکی توسط کارشناسان مرکز پژوهش های کاربردی علوم زمین، فاز پیش فرآوری نیز آغاز شد.

 به گزارش روابط عمومی مرکز پژوهش های کاربردی علوم زمین، مجری طرح ملی اکتشاف عناصر نادر خاکی در ایران ضمن بیان این مطلب گفت: این پروژه که از مهر 1394 آغاز شده است، هم اکنون در دو فاز اکتشاف و پیش فرآوری در حال اجراست. دکتر سمیه ویسه افزود: در فاز اکتشاف، محیط‌های مناسب برای تشکیل این کانسارها در کشور شناسایی شده و فاز فرآوری این عناصر نیز در مقیاس آزمایشگاهی در حال انجام است.
 وی با اشاره به اینکه پروژه یاد شده به منظور شناسایی مناطق مستعدکانی سازی عناصر نادرخاکی در ایران و با استفاده از داده های زمین شناسی (سنگ شناسی و ساختاری)، ژئوشیمیایی رسوب آبراهه ای، کانی های سنگین، دورسنجی و ژئوفیزیک هوایی آغاز شده است، افزود: پروژه اکتشاف عناصر نادرخاکی برای اولین بار در قالب یک طرح ملی و جامع و با تلاش 45 نفر از کارشناسان زمین شناسی، اکتشاف و آزمایشگاهی مرکز پژوهش های کاربردی علوم زمین و  نظارت ۳ مشاور داخلی و یک مشاور خارجی در حال اجراست.
وی گفت: فاز نخست پروژه با هدف جمع‌آوری داده‌ها، بازبینی اطلاعات موجود و تهیه پایگاه داده جامع عناصر نادر خاکی ایران به پایان رسیده است و بر این اساس استان های یزد، زنجان و آذربایجان شرقی و غربی،  هرمزگان، بوشهر، کهکیلویه و بویر احمد، فارس، تهران و البرز  با دارا بودن شرایط مناسب زمین شناسی برای کانی سازی عناصر نادر خاکی، در اولویت مطالعه عناصر نادرخاکی مرکز قرار گرفته اند. 
وی تصریح کرد: از مجموع حدود 200 هزار کیلومتر مربع مساحت مورد مطالعه و 3338 نمونه برداشتی،  11102 کیلومتر مربع محدوده شناسایی و 1005 کیلومتر مربع به عنوان محدوده مستعد معرفی شده است.
مجری پروژه عناصر نادر خاکی در ادامه گفت: بر اساس مطالعات صورت گرفته در استان زنجان، از مجموع 21774 کیلومترمربع اراضی محدود به استان زنجان، پهنه‌ای به مساحت مجموع 1560 کیلومترمربع (7% از وسعت پهنه استان زنجان) در قالب 15 زون مستعد برای اجرای عملیات مساحی صحرایی و اکتشاف چکشی معرفی شده و پس از اعتبارسنجی و انتخاب مناطق مستعد، در مرحله پی‌جویی مورد بررسی دقیق‌تر قرار گرفته‌اند. در این مرحله از سه محیط رسوبات آبراهه‌ای، محیط‌های سنگی و کانی سنگین تعداد 740 نمونه و آنالیز و تجزیه و تحلیل‌های مربوطه در نهایت دو زون آنومال طارم 3 و ابهر 1 با مساحت مجموع 113 کیلومترمربع (معادل 3/7% از وسعت مناطق تحت مطالعه در مقیاس پی‌جویی و 56/0% از وسعت کل مناطق تحت عملیات اکتشافی در مقیاس شناسایی) به عنوان مناطق امیدبخش برای انجام مطالعات تکمیلی بزرگ مقیاس پیشنهاد شدند که استعداد اقتصادی آن‌ها از منظر امکان استخراج و استحصال عناصر نادر خاکی  در مراحل آتی مدنظر قرار خواهند گرفت.
مجری پروژه عناصر نادرخاکی در ادامه از مطالعات فرآوری در مقیاس آزمایشگاهی خبرداد وگفت: میزان 100 کیلوگرم از ماده معدنی پرعیار به دست آمده از زون آنومال طارم 3 که در مرحله اکتشافات عمومی چکشی میزان عیار TREE آنها به میزان شش دهم درصد رسیده بود برای انجام مطالعات امکان‌سنجی فرآوری و تحقیقات متالورژیکی و آزمایشگاهی در زمینه امکان استحصال بهینه عناصر نادر خاکی به مرکز تحقیقات فراوری مواد معدنی ایران ارسال شده است.
این مسئول اضافه کرد: در استان یزد از مجموع 73551 کیلومترمربع محدوده های مورد مطالعه در نهایت 62 محدوده مستعد احتمالی با مساحت 2900 کیلومترمربع برای پی جویی صحرایی معرفی و در نهایت 9 محدوده با مساحت 453 کیلومتر مربع برای فاز اکتشافی مناسب تشخیص داده شده اند.  
سمیه ویسه با اشاره به اینکه بررسی های صحرایی برای شناسایی کانی سازی عناصرنادر خاکی بصورت پلاسری در 4 برگه مهدی آباد، خرانق، اردکان و زرین نشان دهنده تمرکز قابل توجهی از کانی مونازیت در این برگه ها است گفت: نتایج پی جویی های صحرایی در 4 برگه چادرملو، بافق، آریز و اسفوردی هم نشان از آن داردکه 4 محدوده مستعد کانی سازی عناصر نادر خاکی در برگه اسفوردی و یک محدوده در برگه چادرملو از مهمترین محدوده های شناسایی شده در فاز ناحیه ای است. وی عیارمجموع عناصر نادر خاکی در 4 محدوده اسفوردی را تا 0.3 درصد و در محدوده پنج برگه چادرملو تا 1.1% اعلام کرد.
مجری طرح مذکور با اشاره به اینکه از گستره برگه 1:100000 اسفوردی، 4 اولویت اکتشافی برای مطالعات سیستماتیک انتخاب شده است، گفت: محدوده 1 اسفوردی با مساحت حدود 150 کیلومتر مربع در شمال غربی برگه به عنوان مهمترین اولویت به صورت سیستماتیک مورد برداشت نمونه های رسوب آبراهه ای و کانی سنگین قرار گرفته و حدود 20 کیلومترمربع به عنوان مناطق ناهنجار با عیار مجموع عناصر نادر خاکی 300 تا 1300 گرم در تن معرفی و تحت برداشت نمونه برداری لیتوژئوشیمیایی (سیستماتیک و نامنظم) قرار گرفته است. 
وی تاکید کرد: در این مرحله 4 محدوده به مساحت 5 کیلومترمربع مشخص شده است که محدوده جنوب غرب چشمه فیروزی به مساحت 5/1 کیلومتر مربع با عیار 0.7 درصد عیار عناصرنادرخاکی و محدوده مزرعه حوض پایین به مساحت 14 کیلومترمربع به عنوان اولویت های حایز اهمیت معرفی می شود. ویسه افزود: از محدوده حوض پایین نمونه مینرالیزه برداشت شده که هنوز نتایج آنالیز شیمیایی این نمونه ها در حال بررسی در آزمایشگاه است.  همچنین 3 برگه زمان آباد، ساغند و پشت بادام نیز در مطالعات اخیر در فاز شناسایی مورد بررسی قرار گرفته اند.
وی با بیان اینکه در مرحله بعدی اکتشاف سیستماتیک رسوب آبراهه ای در اولویت های 2 ، 3 و 4 برگه اسفوردی انجام می شود، تاکید کرد که محدوده های شناسایی شده شامل اندیس ها و معادن آهن- فسفات شناخته شده در استان یزد نیستند و برای اولین بار در این پروژه معرفی می شوند.
ویسه افزود: بر اساس مطالعات صورت گرفته، از مجموع مساحت تقریبی 105152 کیلومترمربع پهنه آذربایجان شامل سه استان آذربایجان شرقی، غربی و اردبیل، پهنه‌ای به مساحت مجموع 5317.28 کیلومترمربع (به صورت تقریبی 5% از وسعت پهنه آذربایجان) در قالب 41 زون احتمالی مستعد برای اجرای عملیات صحرایی و اکتشاف چکشی معرفی شده است که پس از اعتبارسنجی و انتخاب مناطق احتمالی مستعد، 4 زون در مرحله اول پی‌جویی با مساحت تقریبی400 کیلومتر و 17 زون در مرحله دوم پی‌جویی با مساحت تقریبی2423.3 کیلومتر مورد بررسی دقیق‌تر قرار گرفته و پس از انجام بررسی‌های صحرایی مربوطه، نمونه‌گیری از سه محیط رسوبات آبراهه‌ای، محیط‌های سنگی و کانیسنگین با مجموع 404 نمونه، صورت گرفته است.
وی افزود: در مرحله اول پس از آنالیز نمونه ها به روش ICP-MS و تجزیه و تحلیل‌های مربوطه در نهایت دو زون آنومال کلیبر و سراب 2 به مجموع وسعت 260 کیلومترمربع (معادل 0.2% از وسعت پهنه استان) به عنوان مناطق امیدبخش برای انجام مطالعات تکمیلی بزرگ مقیاس پیشنهاد می‌شوند که استعداد اقتصادی آن‌ها از این منظر می‌بایست در مراحل آتی مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرند. او گفت: انجام عملیات صحرایی برای بقیهی زونهای مطرح شده در دستور کار است.
 ویسه همچنین از شناسایی 3  ناحیه امیدبخش جدید در پهنه البرز مرکزی خبر داد و گفت: نخستین اولویت اکتشافی، محدوده سنج با مساحت تقریبی 50 کیلومتر مربع در قالب 4 پروفیل، با استفاده از تکنیک نمونه برداری لیتوژئوشیمیایی در مقیاس 1:5000 مورد نمونه برداری قرار گرفته است که از مجموع 63 نمونه برداشت شده از محدوده مورد مطالعه، عیار 8 نمونه بالاتر از حد زمینه اقتصادی بوده و ادامه مطالعات در مقیاس نیمه تفصیلی و تفصیلی در دستور کار قرار دارد. وی افزود: میانگین عناصر نادر خاکی  از یک سیستم رگه ای آلانیتی- مونازیتی در محدوده سنج دارای مقادیر بالای4 درصد است.
ویسه با اشاره به نتایج قابل قبول مطالعات اخیر زیست محیطی و کاربردی بودن این عناصر در "صنایع پاک" و "های تک" گفت: با توجه به آلودگی کم‌تر زیست محیطی و درصد ریکاوری بالای این عناصر و همچنین  امکان استحصال عناصر نادر خاکی از ذخایر تیپ فسفریت توسط پژوهشگران کشورهای چین و ایالات ‌متحده آمریکا، این تیپ هم مورد مطالعه مرکز پژوهش ها قرار گرفته است.
وی گفت: با توجه به اینکه تاکنون در ایران مطالعات اخیر بر روی تیپ فسفات‌های آذرین متمرکز بوده و فسفات‌های رسوبی ایران در زمان‌ها و افق‌های گوناگون چینه‌شناسی تشکیل شده اند، غنی‌شدگی احتمالی این عناصر در این تیپ از سنگ‌ها می‌تواند منابع جدیدی از عناصر نادر خاکی را در ایران معرفی کند که قابلیت استخراج به‌صورت محصول را همراه داشته و درنتیجه باعث افزایش ارزش اقتصادی فسفات های رسوبی خواهد شد. بر این اساس تیپ فسفات های رسوبی در استان های هرمزگان، بوشهر، کهکیلویه و بویر احمد، فارس، سمنان و تهران در اولویت مطالعه قرار گرفتند.
مجری طرح یاد شده اضافه کرد: در این پروژه به منظور تعیین میزان غنی‌شدگی عناصر نادر خاکی به تعداد 400 نمونه سنگی جهت آنالیز شیمیایی و مطالعات پتروگرافی از محدوده‌های دارای اولویت فسفات های رسوبی ایران اخذ شده که در مجموع مساحتی در حدود 32000 کیلومتر مربع تحت پوشش عملیات اکتشافی قرار گرفته است و 640 کیلومتر مربع آن به عنوان محدوده‌های مستعد معرفی شده اند.
حداکثر عیار مجموع عناصر نادر خاکی در فسفات‌های رسوبی در حدود 1200 پی‌پی‌ام (دوازده صدم درصد) بدست آمده است که مربوط به فسفات‌های رسوبی سازند پابده در استان بوشهر و تاقدیس نمک(محدوده‌های کنگان و خورموج) است و مجموع ذخیره احتمالی آن‌ها بالغ بر 250 میلیون تن کانسنگ فسفات با عیار متوسط 8/5 درصد P2O5 برآورد شده است و سازند جیرود در استان تهران در محدوده‌های فسفات جیرود، لالون، پاقلعه و گدوک که در مجموع بالغ بر 100 میلیون تن کانسنگ فسفات با عیار متوسط 10 درصد  P2O5  است.
وی بیشترین غنی‌شدگی را مربوط به مجموعه عناصرنادر خاکی سنگین از جمله عنصر Yو مهم‌ترین کاربرد آن ها را در صنایع نظامی عنوان کرد و گفت: میزان ذخیره احتمالی برآورد شده از تناژ عناصر نادر خاکی در حدود 200 هزار تن با عیار متوسط 1000 پی‌پی‌ام است.  
همچنین  با نمونه برداری از معادن و اندیس های استانهای یزد و زنجان، با در نظر گرفتن نوع ماده معدنی و آنالیزهای صورت گرفته، باطله های این معادن در مواردی جهت فرآیند های پیش تغلیظ آزمایشگاهی و جدایش عناصر نادر خاکی در پایلوت آزمایشگاهی و ارائه‌ی فلوشیت پیشنهاد می شود. وی افزود: طی نمونه برداری های انجام شده از معادن این استانها، اغلب باطله های این معادن دارای مقادیر بالایی از این عناصر ارزشمند بوده و باتوجه به میزان ذخیره دامپ، برداشت آن‌ها اقتصادی به نظر می رسد.
سمیه ویسه  با اشاره به اینکه گنبدهای نمکی به علت شرایط خاص زایشی و تکتونیکی خود می‌توانند نقش مهمی در ایجاد نفت گیرها داشته باشند، گفت: به همین علت اغلب توسط شرکت ملی نفت در کشور مورد بررسی قرارگرفته‌اند، اما این گنبدها خاستگاه تشکیل منابعی همچون سولفور، نمک، پتاس، اورانیوم و ... نیز هستند. علاوه بر این موارد، می توان از آن‌ها به‌عنوان سایت ذخیره‌ای زیرزمینی نفت و گاز طبیعی و سایت‌های دفن زباله برای پسماندهای خطرناک (همچون پسماندهای پرتوزا) استفاده کرد.گنبدهای نمکی جنوب ایران و خصوصاً گنبدهای نمکی مرتبط با گسل میناب به دلیل امکان ارتباط زایشی با زون کافت ایران مرکزی از دیدگاه کانی‌سازی عناصر نادر خاکی قابل بررسی هستندکه در این راستا گنبد نمکی هرمز مورد نمونه برداری و مطالعه اولیه قرارگرفته است.
مجری طرحREE در پایان سخنان خود یکی از دستاوردهای مهم این پروژه را بهینه سازی روشهای آماده سازی(فیوژن و 4 اسید) وآنالیزی تخصصی به منظور خوانش عناصر نادرخاکی برای نخستین بار در کشور عنوان کرد وگفت: این مهم در مرکز پژوهش های کاربردی علوم زمین با کسب تائیدیه از آزمایشگاه های معتبر جهانی از قبیل ALS امکان یافته است. وی ابراز خرسندی کرد: این دستاورد سبب عدم نیازکشور به ارسال نمونه ها به خارج از کشور  شده و حفظ اطلاعات ارزشمند اکتشافی در این زمینه را فراهم کرده است.

 


چهارشنبه 25 مرداد 1396  15:50

آخرين تاريخ بازديد : يکشنبه 28 آبان 1396  23:29:7
تعداد بازديد از اين خبر : 955
کدخبر : 89