آزمایشگاه تحقیقات گوهرشناسی (Gemology)
نظر به اهمیت اقتصادی روزافزون گوهرها از گذشته تا به حال، شاخه‌ای از دانش زمین‌شناسی و کانی شناسی(Geology-Mineralogy) گسترش یافتهکه امروزه به آن گوهرشناسی(Gemology)می‌گویند. طبق تعاریف ،گوهرشناسی عبارتست از بررسی و شناخت گوهرها براساس آزمایشهای دقیق علمی و تجربی و مقایسه نتایج این آزمایشات با مقادیر تعیین شده مرجع.این آزمایشات شامل سنجش پارامترهای ظاهری، فیزیکی، شیمیایی و اپتیکی می‌باشد.با توجه به خصوصیات فیزیکی- شیمیائی کاملا یکسان سنگهای قیمتی طبیعی و کریستالهایی که در آزمایشگاهها تولید می شوند مانند کریستالهای کوارتز، یاقوت، الماس و بسیاری از سنگهای قیمتی که کیفیت برخی از آنها حتی از انواع طبیعی هم بالاتر است و در صنایع مهمی مانند الکترونیک، لیزر، اپتیک و ... کاربرد وسیع و انکار ناپذیری را دارند .
تفکیک سنگهای قیمتی طبیعی و مصنوعی درآزمایشگاههای کانی شناسی به روشهای مرسوم و عمدتاً بر اساس آزمایشهای تخریبی انجام می گیرید، درحالیکه استفاده از این روش های مخرب جهت شناسایی گوهرها مناسب نبوده و می بایست از روشهای غیر تخریبی گوهرشناسی(NDT)در این زمینه استفاده گردد.
لذا کوچکترین اشتباه در تشخیص نوع گوهر منجر به وارد آمدن ضرر هنگفت مالی به خریدار خواهد شد. از این‌رو وجود آزمایشگاهی تخصصی مجهز در صنعت بسیار با اهمیت بوده و کاربرد منحصر به فردی را داراست.
لذا با توجه به لذوم و اهمیت آن در کشور، آزمایشگاه گوهرشناسی از سال 1388 برای اولین بار در ایران راه‌اندازی شد. این آزمایشگاه اولین و تنهاترین مرکز تحقیقاتی و معتبری است که جهت شناسایی و تحقیقات گوهرشناسی در ایران و برخی از کشورهای منطقه به فعالیت مشغول است.


تجهیزات و فناوری:
تجهیزات به کار گرفته شده در این آزمایشگاه عمدتاً از نوع غیرمخرب بوده و با استفاده از خواص فیزیکی و نوری کانیها و سنگهای قیمتی کار می کنند. البته لازم به ذکر است که تجربه و علم کانی شناسی و گوهرشناسی کارشناسان نیز یکی از فاکتورهای مهم می باشد زیرا که در بحث گوهرهای تولید شده آزمایشگاهی (Synthetic) که ممکن است کلیه خواص سنگ طبیعی و مصنوعی مشابه باشد، تجربه و علم کارشناس مربوطه بسیار کارگشا می باشد.
تجهیزات موجود در این آزمایشگاه به شرح ذیل می باشند:
- میکروسکوپ های گوهرشناسی
- رفرکتومتر
- پلارسکوپ
- اسپکتروسکوپ گوهرشناسی
- دایکروسکوپ
- ترازوی دیجیتال حرفه ای
نور UV
- نور شلنگی یا فایبراپتیک
- دستگاه مقاومت سنج حرارتی
- انواع مایعات غوطه وری یا مایعات با ضریب شکست مشخص
- انواع مایعات با وزن مخصوص مشخص
انواع فیلترهای جذبی و گوهرشناسی
همچنین در مواقعی که هدف مطالعات پژوهشی و علمی باشد، از دستگاه های XRF، XRD، FTIR، SEM و Laser-MS که در این مرکز موجود است، نیز استفاده می گردد (لازم به ذکر است آزمایشگاه گوهرشناسی ای که حاوی چنین تجهیزاتی باشد در کشور و منطقه بی نظیر است).

دستاورها:
دستاوردهای این آزمایشگاه بطور خلاصه به عبارت زیر است:
- صدور شناسنامه های معتبر شناسایی و تعیین هویت گوهرها جهت اعتبار بخشی به صحت گوهرها در هنگام دادوستد
- آشنایی نمودن افراد شاغل در امر تجارت سنگ های قیمتی در زمینه شناخت و تشخیص انواع گوهرها از دیگر و همچنین تعیین طبیعی یا آزمایشگاهی بودن این گوهرها
- ترویج و توسعه علم گوهرشناسی به عنوان یک تجارت سود ده، اشتغال زا و پربازده به دانشجویان و علاقه مندان جویای کار
- مطالعه و تحقیق در زمینه روشهای بهسازی و بهبود کیفی سنگهای قیمتی کشور

بهره وری:
همانگونه که ذکر گردید یکی از وظایف بخش تحقیقات گوهرشناسی شناسایی، تعیین هویت و صدور شناسنامه برای سنگهای قیمتی و گوهرهای با ارزش می باشد که این خود سبب جلوگیری از بروز هرگونه ضرر و زیان به خریدارن و فروشندگان این سنگها می شود. تا قبل از ایجاد این مرکز کلیه افرادی که دارای چنین سنگهای با ارزشی بودند به علت نبود مرکزی معتبر و قابل استناد، می بایست گوهر خود را برای شناسایی و هویت دار نمودن به آزمایشگاه های خارج از کشور ارسال نموده و یا در غیر این صورت به اضهار نظرات افراد ناوارد و یا افرادی که دارای دانش تجربی بودند،استناد می کردند که این خود باعث بروز اشتباهات زیاد و بعضاً ضرر و زیانهای هنگفتی می گردید.
ولی امروزه با تأسیس آزمایشگاه گوهرشناسی در مرکز پژوهشهای کاربردی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، دسترسی آن برای عموم افراد آسان گشته و از خروج ارز از کشور جلوگیری نموده است. همچنین باعث ترویج نگرشی علمی به فعالان این رشته گردیده است.