آزمایشگاه سن سنجی کیهان زاد رادیونکلاید بریلیوم 10

معرفی و کاربرد
درکشورهای توسعه یافته و بسیاری از کشورهای در حال توسعه، اهمیت پژوهش های علوم زمینی در راستای کاهش خطرپذیری زمینلرزه به شکل جدی مورد توجه می باشد. این نکته بویژه در کشورهای زلزله خیز از اهمیت بیشتری برخوردار است. اشاره به این نکته لازم است که در بسیاری موارد، مسئولیت اصلی و حاکمیتی تولید اطلاعات و پژوهش های زلزله شناسی و زمین شناسی زمینلرزه، که کاهش خطرپذیری زمینلرزه را در پی دارد، بر عهده سازمان زمین شناسی این کشورهاست. خوشبختانه این نکته مهم برای پژوهشگران و مدیران بلند پایه کشور روشن است که پهنه میهن عزیزمان از جمله مناطق بشدت زلزله خیز در دنیاست. امروزه مدیران بلند پایه دولتی در کنار پژوهشگران علوم زمین به خوبی می دانند که برای نیل به توسعه پایدار، اجرای برنامه های منسجم کاهش خطر زمینلرزه (که حفظ سرمایه های جانی و مالی را در کشور در پی خواهد داشت) از بخش های مهم برنامه راهبردی دولت می بایست باشد.

بنابراین بر پایه آسیب پذیری بالای مناطق مسکونی و صنعتی کشور در برابر رخداد زمینلرزه ها، بررسی گسل های فعال و ارائه مدل های دقیق از رفتار لرزه زایی این مناطق از جمله وظایف حاکمیتی سازمان زمین شناسی کشور می باشد. متخصصین علوم زمین سازمان زمین شناسی برای رسیدن به اهداف پیش بینی شده در چارچوب وظایف حاکمیتی، تلاش دارند تا به شکل جدی از فناوری و تکنیک های بروز دنیا استفاده نمایند. از جمله فناوری های نوین و مهم در بررسی دینامیک پهنه گسل های جنبا، روش سن سنجی (geochronology)  تغییر شکل های فعال در پیرامون گسل هایی است که می توانند لرزه زا باشند. در این بین روش کیهانزاد 10Be یا رادیونکلاید بریلیوم 10 از جمله تکنیک های مهم سن سنجی در علوم زمین است که به عنوان فناوری نوین معرفی گردیده است. 
آمار و اطلاعات موجود به روشنی نشان می دهد که نقش فناوری سن سنجی کیهانزاد در اجرای موفق برنامه هایی که منجر به حفظ سرمایه ها و رسیدن به توسعه پایدار می گردد به حدی است که بسیاری از کشورهای توسعه یافته اقدام به راه اندازی و حمایت جدی از فعالیت پژوهشی اینچنین آزمایشگاه ها در مراکز پژوهشی خود نموده اند. بر پایه وظایف حاکمیتی و سیاست پژوهشی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، این سازمان در سال 1392 برای اولین بار در کشور و برای اولین بار در منطقه (خاورمیانه و منطقه کشورهای عضو اکو) اقدام به راه اندازی آزمایشگاه سن سنجی با فناوری کیهانزاد رادیونکلاید بریلیوم 10  نمود.
در این آزمایشگاه تعداد چهار نمونه از منطقه جنوب کشور مشابه با استاندارد آزمایشگاه
UJF-IsTerre فرانسه با موفقیت تست گردیده است. در حال حاضر کارشناسان این آزمایشگاه در حال استاندارد سازی آزمایشگاه به کمک نمونه هایی می باشند که جفت دوم نمونه های سن سنجی شده در منطقه کالیفرنیا آمریکا است و طی همکاری پژوهشی با دانشگاهلس آنجلس کالیفرنیا در حال این نمونه برداری ها در حال انجام است.   

تجهیزات و فناوری:
آزمایشگاه سن سنجی کیهانزاد مجهز به تجهیزات سخت افزاری دقیق است که امکان جدایش رادیونوکلاید بریلیوم 10 و کلر 36 را با جدیدترین فناوری فراهم می نماید. این تجهیزات شامل سانتریفوژ، تجهیزات اندازه گیری دقیق جرم، کوره و غیره می باشد. نکته مهم در اینجاست که فراتر از تجهیزات سخت افزاری دقیق، امکانات نرم افزاری و همچنین مواد شیمیایی برای پروژه های خاص را نمی بایست نادیده گرفت. بدیهی است که حفظ نیروهای متخصص در بکارگیری فناوری کیهانزاد رادیونکلاید بریلیوم 10 و همچنین تدارک مناسب مواد شیمیایی خاص برای انجام فعالیت های استاندارد آزمایشگاهی نیازمند محیط پژوهشی و مدیریت متمرکز است. 

دستاوردها:

- اجرای دقیق تر و موفقیت آمیز برنامه های کاهش خطرپذیری زمینلرزه در مقیاس ملی در راستای حفظ سرمایه های جانی و مالی در برابر رخداد زمینلرزه های آتی.

- کمک موثر در تنظیم و تعریف هر چه دقیقتر آیین نامه استاندارد 2800 (آیین نامه ساخت و ساز).

- تولید اطلاعات مورد نیاز برای مدیران بلند پایه کشور به منظور ارائه دقیق تر طرح های راهبردی در مقیاس کلان.
مدیریت بحران در مقیاس بلند دوره.

کمک به کشور های منطقه (کشورهای خاورمیانه و کشورهای عضو اکو) در اجرای برنامه کاهش خطر زمینلرزه به کمک تولید اطلاعات مورد نیاز برای تحلیل دینامیکی پهنه گسل های جنبا.

-  کاربرد در پروژه های بررسی تغییرات آب و هوایی.

مدیریت متمرکز برای تهیه و تنظیم پروتکل ملی استحصال اکسید-سیلیسیم و حذف عناصر مزاحم.

- مدیریت متمرکز برای تهیه و تنظیم پروتکل ملی الگو نمونه برداری سن سنجی
10Be.
- افزایش رتبه پژوهشی کشور در سطح بین المللی.

بهره وری:

- صرفه جویی در هزینه های ارسال نمونه ها به آزمایشگاه های خارجی.
- افزایش سرعت در انجام آزمایش ها.

- افزایش دقت و صحت با بکارگیری پروتکل ملی نمونه برداری ها.
- افزایش دقت و صحت با بکارگیری پروتکل ملی حذف عناصر مزاحم در مسیر سن سنجی.

عمده فعالیت آزمایشگاه سن سنجی عبارت اند از:

- تعیین سن مطلق طبقات و لایه ها رخنمون ها، جریانهای گدازه ای عهد حاضر گسلهای عهد حاضر و میزان تغییرپذیری سطوح لایه ها به روش
Cosmogenic Nuclide
تعیین سن نسبی طبقات و لایه ها با استفاده از میکروفسیل ها