زمین شناسی

  مناظر زمین شناسی ترکیه بسیار زیبا و دیدنی است . از کوهزاد آناتولی که در طی هزاران سال فعال بوده و هنوز هم فعال است و مسبب بسیاری از زلزله های ویرانگر در این منطقه است تا توده های نفوذی و آتشفشانهای که در این مناطق دیده می شود . می توان ترکیه را به بخش های متفاوتی تقسیم کرد از بخش پلت فورمی آن که بخشی از ورقه عربی بوده یا کوهزاد آناتولی که بخشی از کمربند آلپ – هیمالیا را شامل می شود . اما برای مطالعه بهتر ترکیه را به دو بخش غربی و شرقی تقسیم بندی می کنیم .
بخش غربی :
   از مهمترین واحد های زمین شناسی این بخش Menderes Massive (MM) ، Kazdag Massif (KM) ، زمین درز ازمیر – آنکارا و سنگ های گرانیتی ، آتشفشانی و رسوبات با سن نئوژن می باشد . زمین درز ازمیر – آنکارا تا اواخر کرتاسه و اوایل ترشیاری ادامه می یابد که تقریبا Menderes Massive را محدود می کند .این زمین درز شامل پوسته قیانوسی ، رسوبات همراه آنها و سنگهای دگرگونی که در هنگام فرورانش ایجاد شده اند . MM و بخش های از Kazdag Massif شامل سنگ های شیستی بلوری پالئوزوئیک و گنیس های پی سنگی که به وسیله رسوبات و سنگ های دگرگونی مزوزوئیک پوشیده شده اند. سنگ های نئوژن شامل ماسه سنگ ها ، کنگلومرا ، رس ، گراول و سنگ های آتشفشانی که به صورت میان لایه های در داخل دره های ریفتی و گرانیت های اواخر الیگوسن – اوائل میوسن دیده ی شود . بخش های کواتر نر نیز شامل ولکانیک ها ، توده های نفوذی و رسوبات آواری دریاچه ها و رودخانه ها بوده است . کشیدگی در غرب آناتولی باعث ایجاد ریفت های متعدد با هورست و گرابن در منطقه شده است .
   نقشه زمین شناسی و مدلهای تهیه شده به وسیله Emre ( 1996 ) می تواند رابطه بین سیستم های زمین گرمایی و ساختارهای زمین شناسی را توضیح بدهد . همچنین ما می توانیم واحد های زمین شناسی را در این نقشه به خوبی شناسایی کنیم . پایه تهیه این نقشه مطالعات انجام گرفته در سنگ های Menderes Massif بوده که دگرگونی بسیار بالا و گرانودیوریت را شامل می شود ( در حد گنیس ، میکاشیست ، فیلیت ، کوارتز شیست و مرمر ) . سن تقریبی این توده درحدود اوایل تریاس تا اواخر کرتاسه تخمین زده می شود . سنگ های رسوبی نئوژن و آتشفشانهای هولوسن Kula که با تشکیل لایه های گدازه های بازالتی همراه هستند که به صورت ناپیوسته روی سنگ های پی سنگ قرار می گیرند .
   توده های گرانودیوریتی که در این بخش دیده می شود یکی از مهمترین ویژگی های شناسایی این منطقه است که در داخل توده های ولکانیکی کالکوآلکالن مثل آندزیت ، اسیت و ریوداسیت قرار دارد . سنگ های این منطقه سرشار از پتاسیم بوده و رگه های در محل گرابن ها دیده می شود .
   رسوبات نئوژن در رخسارهای مختلف رسوبی در شمال و جنوب Grdiz Graben که جهت غربی – شرقی کشیده شده است . سازند Acidere که مهمترین سازند تشکیل دهنده این مناطق است ترکیبی بیشتر پبل ، پبل ماسه ای و رس سنگ دارد .سازند Gobeki که ترکیبی بیشتر کنگلومرای و ماسه ای دارد . سازند Asartepe شامل کنگلومرای تحکیم شده با میان لایه های از ماسه سنگ خواهد بود .
 سازند Filiztepe که در بخش هالی شمالی که به صورت یک فرورفتگی از آهک دیده می شود . سازند Mevlutlu شامل تجزیه کنگلومرا و ماسه سنگ های پبلی بوده است . قابلیت نفوذ در سنگ های منطقه بسیار بالا بوده که در ارتباط نزدیک با نوع سنگ و نوع شکستگی های موجود در آن است . سنگهای کربناته مروزوئیک ( مرمرها و دولومیت های مرمری ) به شدت خرد شده و مانند کارست ها عمل می کنند . در داخل این رسوبات منابع آب وجود دارد که بسته به دمایی منطقه گرم یا سرد هستند . در داخل گرنودیوریت ها و کوارتز شیست ها نیز سفره های آب به خوبی تشکیل می شود . این منطقه بیشتر توپوگرافی کم که دارای چشمه های فراوان با شوری کم که مخصوصا در نواحی جنوب غربی دیده می شود . علاوه بر این در غرب ترکیه حالت چرخشی گرادیان زمین گرمایی در داخل آبهای زیر زمینی در مناطق گسلی و خردشده دیده می شود . سنگ های خرد شده این مناطق مثل کوارتز شیست ، گنیس و گرانودیوریت می تواند نقش مهمی در تنظیم گردایان زمین گرمایی داشته باشند .  

شرق ترکیه :
سنگ های این منطقه در داخل یک واحد پی سنگ تکتونیکی قرار دارند : واحد های آن به ترتیب ، Tokat ، Yesilirmak و Akdagmadeni بوده است . Akdagmadeni دارای ساختارهای کم عمقی بوده که بخشی از Kirsehir Massif می باشند که منشا آن صفحات قاره ای بوده است ، ترکیب این سنگ ها بیشتر گنیس ، آمفیبولیت ، شیست و کوارتزیت می باشد. سن سنگهای دگرگونی منطقه بر اساس مطالعات پتاسیم – آرگون مربوط به سنومانین – ماستریشتین بوده است .
سن این سنگ ها با جایگزینی افیولیت ملانژهای حاصل ازکمر بند های تراستی همزمان است . سنگهای دگرگونی این واحد در کوهزاد آلپی ایجاد شده اند .
گروه Yesilirmak شامل افیولیت ملانژهای که به وسیله کمربند افیولیتی آناتولی محدود شده است و سکانس رسوبی جلویی کمان را نشان می دهد که با یک ناپیوستگی روی افیولیت ملانژها قرا می گیرد . این کمربند از ازمیر شروع شده و و تا بخش های شرقی آنکارا ادامه یافته و به کمربند افیولیتی Lesser Caucasus می پیوندد . افیولیتهای اواخر کرتاسه در طول روند شمالی و جنوبی کمربند افیولیتی آناتولی روی واحد های دیگر منطقه قرار می گیرد . در این منطقه بین Tokat و Sivas ساختارها دارای روند شمالی در جهت شیب تراست ها دارند . این حالت شاید ناشی از خرچش گسلهای جنوبی سا ایجاد تراست های پشتی در مراحل بعدی باشد .
گروه Tokat ، که شامل Tokat Massif بوده و از سنگ های با درجه دگرگونی پایین تشکیل شده و روی آنها سنگهای رسوبی – ولکانیک قرار دارد . این سنگها درجات پائین دگرگونی در حد شیست سبر را نشان می دهد و این ناحیه تحت تاثیر کوهزاد آلپی و سیمیرین قرار گرفته است .
پی سنگ پیش از لیلس در نواحی شرقی ترکیه دارای لیتولوژی و تکتونیک متفاوتی بوده است . این بخش شامل سنگهای با درجه دگرگونی بالا و گرانیت های از اواخر کربنیفر و رسوبات مربوط به اواخر کربیفر – اوایل پرمین می باشد . روابط بین این واحد ها معمولا بسیار اندک است زیرا روی آنها را واحد های مزوزوئیک و ترشیاری می پوشاند . متاولکانیک های رسوبی با درجه دگرگونی پائین بین Amasya و Susehri دیده می شود . در Pulur Massif ، دو دگرگونی دیده می شود که به وسیله مرزهای تکتونیکی جدا می شود .
گروه Cenci رخساره های دگرگونی را نشان می دهد ، در حالیکه Hasso رخساره های شیست سبز را در داخل ولکانیک ها نشان می دهد . رسوبات مناطق کم عمق کربنیفر بالایی – پرمین زیرین در ناحیه Pulur به خوبی دیده می شود .
گروه Tokat
 با سن لیاس پایانی و جنس سنگهای آن از متاولکانیک های رسوبی بوده است ، اگرچه در غرب ترکیه واحد های مشابه ای شناسایی شده و نامهای متعددی بر روی آنها گذاشته شده است . این گروه به دو زیر مجموعه تقسیم می شود : دگرگونی Turhal و ملانژ Devecidag .
دگرگونی Turhal یک سکانس رسوبی – ولکانیکی دگرگون شده در حد رخساره شیست سبز است . سنگها شدیدا آلتره شده و به صورت فیلیت ، شیست و متاسیلتستون است . در بخش های نیز ترکیب سنگ ها بیشتر گنیس ، آمفیبولیت ، میکا شیست و کوارتزیت است که در بخش های بالایی به کالک شیست تبدیل می شود . ملانژ Devecidag از بلوکهای خارجی ، آهکهای تریاس و افیولیت ها با ماتریکسی از متاولکانیکها تشکیل شده است . تفاوت این دو بخش در جود قطعات خارجی در Devecidag است . وقتی به طور دقیق تر به مطالعه این بخش ها می پردازیم به این نتیجه می رسیم که Devecidag به صورت محلی حالت الستوسترومی را در منطقه نشان می دهد .گروه Tokat گسترشی در جنوب ، شرق و جنوب شرق ناحیه Tokat داشته است . رخنمونهای این گروه در Amasya و Turhal دیده می شود . رخنمونهای این ناحیه بیشتر در حد رخساره شیست سبز و بدون بیگانه سنگ هستند .
در جنوب Tokat ، و ناحیه Refahiye رخنمونهای از سنگ های پیش از لیاس که بیشتر متاولکانیک بوده و شدیدا تکونیزه شده دیده می شود که در شمال کمربند آناتولین قرار دارد .
در این بخش نشان داده شد که گروه Tokat به سمت شرق کشیده شده و تا ناحیه Pulur کشیده می شود . علاوه بر این دایک های پیچیده در ناحیه Yusufeli دیده می شود . در بخش های شمالی نیز ، در ناحیه Giresun رخنمنهای کمی از سنگ های دگرگونی پیش از لیاس دیده می شود .یکی از مهمترین جاذبه های زمین شناسی در ترکیه وجود آتشفشانهای معروفی مثل حسن داغ در این کشوراست .
تکتونیک :
مهمترین ساختار زمین ساختی که در ترکیه به چشم می خورد ادامه کوهزاد آلپ – هیمالیا بوده که باعث ایجاد دگرریختی های در منطقه شده است . با مطالعات انجام گرفته می توان نسبت دگرریختی را در منطقه به آسانی تعیین نمود .
گسل آناتولین با روند تقریبی شرقی – غربی ، به عنوان یک گسل فعال در ترکیه معرفی می شود که مسبب زمین لرزه های متعددی بوده است . با انطباق زمین لرزه ها ، بر روی گسلها مشخص شد که آزاد شدن انرژی در راستای شرق به غرب بوده است . زمین لرزه های سال 1997 و 1999 که در منطقه ازمیت رخ داده بیانگر همین روند در منطقه است .
مقایسه گسلهای آناتولین و سن اندریاس نشان داده که این دو از لحاظ نرخ لغزش ، طول ، زمان فعالیت و حتی جهت حرکت بسیار شبیه هم عمل می کنند .
می توان برای شناسایی بهتر منطقه از لحاط تکتونیکی نیز ترکیه را به دو بخش مجزا تقسیم بندی کرد .
 بخش غربی :
با استفاده از تصاویر ماهواره لندست – TM ساختارها و خصوصیات مورفولوژیک این بخش شناسایی شد . نقشه گسلها و خطوراه ها این منطقه به همراه گسلهای اصلی و توان لرزه خیزی این محدوده تعیین شده است . فعالیت لرزه ای در کل بخش غربی مخصوصا در MM دیده می شود . بر طبق نقشه گسلها ، در امتداد گسلهای فعال گرابن های تشکیل شده که در حالت سه بعدی به خوبی دیده می شود.
1:    جهت NE-SW و NW-SE در شرق ناحیه که بیشتر از پلت فرمی و کربناته بوده است
 2: جهت ESE-WNW که در بخش های مرکزی در داخل سنگ های دگرگونی MM و بخش های فرورانش دیده می شود
3:  روندهای مختلفی که دارای ساختارهای پیچیده شامل بخش های گرانیتی – ولکانیکی – دگرگونی بوده است و سنگ های آهکی در بخش های غربی – جنوب غربی دیده می شود .
جهت حرکت گرابن ها و نوع فعالیت اخیر گسلها نشان دهنده جهت WSW در این منطقه است . این منطقه در همسایگی NAFAS و منطقه ای بین massifs در زمان فعالیت های نئوتکتونیکی قرار داشته و ساختارهای آن یک همپوشانی را نشان می دهد .
با مطالعات پالئوسایزمولوژی ساختارهای پیچیده منطقه با روند NE حالت قاشقی را نشان می دهد . این حرکت را می توان به ساختارهای پی سنگی موجود که باعث زمین لغزش های عظیم نیز در منطقه می شود نسبت داد . رسوبات نئوژن در غرب آناتولین با سن اوائل میوسن جهتی NE را نشان می دهد که شامل لایه های زغال دار است . اما گسلهای این محدوده بیشتر در دال این لایه زغال دار قرار دارند . بیشترین میزان کشیدگی در غرب آناتولین دیده می شود . با مطالعه نقشه گسلها و خطواره های که در گشلهای نئوتکتونیک نیز نمایش داده شده دو روند قدیمی نیز نشان داده شده است :
اولین و دومین سری با فاصله 700 و 400 متر به ترتیب در داخل رسوبات گرابن ها دیده می شود .با مطالعه دقیق در این بخش اطلاعات ساختاری مهمی به دست می آید :
 سازند Denis و معادل آن در اواسط میوسن در گرابن های ESE-WNW و NNE-SSW رسوب می کنند . شما می توانید همچنین لایه های زغال دار با روند NE را که در گرابن ها رسوب کرده اند به خوبی در این مناطق مشاهده کنید .
 چشمه های آبگرم در این منطقه روند ESE-WNW دارند که شاید گرابنهای این منطقه عامل تخلیه چشمه های این منطقه باشند که گسلهای با روند NE-SW را شامل می شود . با مطالعه تصاویر ماهواره ای مشخص شد که بیشترین میزان زمین لرزه های ثبت شده در شمال غرب ترکیه است .

شرق ترکیه :
   گسترش ساختارها در گروه Tokat نیاز به مطالعه روابط بین کمربند افیولیتی شمال آناتولین و گروه Akdagmadeni دارد . کمربند افیولیتی شمال آناتولین به وسیله یک زمین درز بین بخش شمالی و بلوک آناتولین – Tauride محدود می شود . افیولیت های شمال آناتولین بر اثر فشارهای کرتاسه بالایی به صورت ملانژ هستند . با مطالعه این منطقه مشاهده شد که شیب تراستها همه به سمت شمال است .
برشهای تکتونیکی در گروه Akdagmadeni که شامل رخساره های آمفیبولیت بوده ،در بخش های شمالی کمربند افیولیتی آناتولین دیده می شود . علاوه بر این جدایشی بین پریدوتیت ها و گابرو ها در این گروه دیده می شود . با مطالعه برش ها می توان دریافت که Akdagmadeni در بخش های شمالی آناتولین به صورت نازک دیده می شود در حالیکه افیولیت ملانژها دارای رخنمونهای در سطح این گروه می باشند . با توجه به مطالعات انجام شده گروه Tokat و Akdagmadeni به صورت تکتونیکی روی هم قرار می گیرند . روابط مشابه نیز در Kizildag دیده می شود . رسوبات آواری گروه Tokat در بخش های شمالی و گروه Akdagmadeni در بخش های جنوبی یده می شود . علاوه بر این ، روابط تکتونیکی موجود بین واحد های دگرگونی و افیولیت ملانژها جهت یابی شمالی و جنوبی را در گروه Tokat و Akdagmadeni نشان می دهد . تمایل جنوبی ساختارها در ناحیه Tokat به صورت جانبی در طی فرآیندهای نئوتکونیکی دیده می شود .